MYSQL KURULUMU VE SQL'E GİRİŞ

PHP ve Veritabanı

Kişisel bilgisayarınızdaki kişisel Web sunucusuna PHP öğretme işlemine geçmeden önce, hemen hemen PHP'nin ikiz kardeşi sayılan MySQL'den ve onun rakibi PostgreSQL'den kısaca söz edelim.

PHP'nin varlık sebeplerinin başında, ticarî Unix ve Microsoft Windows işletim sistemlerinden ayrı, ticarî olmayan Açık Sistem ortamlarında çalışan bir Script dili ile bu dille kullanılabilecek yine Açık Sistem ürünü bir veritabanı erişim ve yönetim aracına sahip olmak gelir. Perl, gerçi PHP'den çok önce Açık Sistem ürünü olarak, isteyen Web Programcısı'nın ücretsiz edineceği bir CGI programlama dili olarak Web'in ilk gününden beri Web Programcısının emrinde idi. Ama Perl, metin dosyalarından yazı çekmek ve bunları biçimlendirerek rapor haline getirmek amacıyla geliştirilen bir dil olduğu için, özellikle veritabanına dayalı işlemlerde programcıya çok güçlük çıkartıyordu. ASP ise (ASP desteği sağlayan ve ücretsiz Web sitesi veren firmaların giderek artmasına ve veritabanı konusunda hem kolaylık, hem de büyük bir etkinlik sağlamasına rağmen) çoğunlukla ücretli Web sitesi aldığımız ticarî amaçlı evsahibi (Hosting) firmalarının sağladığı bir teknoloji olarak görüldü. PHP, tasarımcılarının MySQL ve PostgreSQL teknolojilerini geliştiren kurum ve firmalarla yaptığı yakın işbirliği sonucu ikinci sürümünden itibaren veri-yönlendirmeli Web uygulaması alanında önemli bir araç olarak belirdi. Dolayısıyla, PHP kurulumu dendiği zaman, kendiliğinden, MySQL kurulumu da kastedilmiş olur. Şimdi PostgreSQL da ekleyebiliriz.

PHP, bir dildir; MySQL ve PostgreSQL ise bir demet sürücüdür. PHP ile, Web Server'a sayfanızı Internet ziyaretçisine göndermeden önce bir takım komutları icra etmesini, bir takım veri dosyalarını açıp içindeki bilgileri alıp bunları HTML kodlarıyla bezeyip, Browser'a bildiğimiz klasik HTML sayfası olarak göndermesi talimatını veririz. MySQL ve PostgreSQL ise, Windows sistemlerinde Denetim Masası'nda gördüğünüz ODBC Veri Kaynağı Yönetmeni adlı araç gibi, bir vertabanı sunucusu, yani Database Server programlarıdır. Yakın zamana kadar bu iki veritabanı yönetim aracı arasında fazla bir çekişme yoktu. Ancak şimdi özellikle Linux kullanıcıları topluluklarında iki program arasında verimlilik testleri yapılıyor; hangisinin daha iyi olduğnuna ilişkin yoğun bir tartışma sürüyor. PHPBuilder.com uzmanları, yaptıkları bir çok denemede, MySQL'in daha hızlı ve daha etkin çalıştıkları sonucuna varıyorlar. (Bu konuda daha geniş bilgi edinmek için Internet'te www.PHPbuilder.com/columns/tim20000705.PHP3 adresine bakabilirsiniz.)

MySQL, bir kullanıcı lisansı 200 Dolar olan ticarî bir program iken 2000 yılı ortalarında GPL (GNU General Public License/GNU Kamusal  Lisans) uygulamasına geçmiş ve ücretsiz dağtılır hale gelmiş bulunuyor. Buna göre MySQL'i bir ticarî uygulamanın içinde motor olarak kullanacaksanız üreteci firmaya lisans ücreti ödemeniz gerekir; bunun dışındaki uygulamalar için programı Internet'ten indirerek kullanabilirsiniz. PHP için MySQL'e gerek yoktur. PHP, bir NT veya Win9x tabanlı Web Server'da çalıştırılıyorsa, Microsoft'un ODBC sürücüleri ile çalışabilir; ve ODBC'nin okuduğu bütün veritabanlarından veri çekebilir. (ODBC'nin Unix-Linux sürümü de vardır.)  Ayrıca PHP için Adabas, dBase, Empress, FilePro, Informix, InterBase, mSQL, Oracle, Solid, Sybase, Velocis ve bir çok Unix veritabanı yöneticisi için geliştirilmiş add-on (sonradan eklenen) modüller vardır. PHP, bir çok LDAP istemci programı için yazılmış API'lere de sahiptir. PHP ile IMAP, SMTP gibi Internet elektronik mektup protokollerini kullanmak da mümkündür.

MySQL Veritabanı ve SQL

SQL çok geniş bir dildir. Burada yapabileceğimiz giriş ancak ilk alıştırmamaızı yapmamıza yetebilir.

         SQL, (Structured Query Language, Yapısal Sorgu Dili) veritabanı endüstrisinin standart dilidir. Fakat HTML konusunda farklı firmaların sadece kendi Browserlarının tanıdığı türden etiketler geliştirmeleri gibi, SQL alanında da farklı firmaların ekleri ve dilde yaptıkları değişiklikler vardır.

         MySQL, teknik tabiriyle sunucuda daemon olarak çalışır ve arzu eden programa, bildireceği (ve erişim hakkı bulunan) veritabanı dosyasından veri çekerek, sunar. Bir veritabanında farklı sayıda tablolar olabilir. Bir veritabanı dosyasında yer alan tablolarda, sütunlar ve satırlar vardır: bunların kesiştikleri yerlere biz verilerimizi yazarız. Bir SQL veritabanı dosyasında her bir kutunun ne tür veri kabul edeceği önceden belirlenir; dolayısıyla türü sayı olan verinin yazılacağı kutuya, alfanümerik değer yazılmaz. MySQL, sayısal verilerin türünü INT, belirli bir sınıra kadar değişen sayıda karakterden oluşacak verilerin türünü VARCHAR komutuyla belirler.

MySQL Kurulumu

• MySQL veritabanını burayı tıklayarak indirin.
• ZIP dosyasını açın ve SETUP.EXE’ yi çalıştırın.
• Program yüklendikten sonra MS-DOS ekranına geçin.
• cd\mysql\bin yazıp ENTER'a basın.
• ren mysqld-shareware.exe mysqld.exe yazıp ENTER'a basın.
• c:\mysql\bin\mysqld --standalone yazıp ENTER'a basın.
• Eğer işletim sisteminiz NT ise, 6.maddeyi atlayın, c:\mysql\bin\mysqld --install yazıp ENTER'a basın.
• Eğer Win95/98 kullanıcısıysanız, 6.maddedeki komutu bilgisayarınızı her yeniden kapatıp açtığınızda tekrar yazıp çalıştırmanız gerekir, Başlat | Çalıştır (Start | Run) ekranından aynı komutu verip çalıştırabilirsiniz.
• exit yazıp ENTER'a basın ve DOS ekranını kapatın.
• NT kullanıyorsanız MySQL'i başlatmak için; Başlat | Ayarlar | Denetim Masası | Hizmetler (Start Menu | Settings | Control Panel | Services) seçeneklerine tıklayın ve MySql i seçip Başlat (Startup) tuşuna basın.

         Artık MySQL sistemimizde kurulu. MS-DOS ekranına geçip bir deneme yapalım. DOS ekranında cd\mysql\bin yazın. Bu klasör MySQL'in bütün çalıştırılabilir dosyalarının bulunduğu yer.

C:\mysql\bin> mysqladmin version

         Bu komutu verdiğinizde karşınıza MySQL ile ilgili bilgiler gelecektir. Bu, programı doğru bir şekilde yüklediğinizi ve programın kullanıma hazır olduğunu gösterir. Eğer "cannot connect to localhost" gibi bir hata mesajı alıyorsanız, "--standalone" ekini koyup koymadığınızı kontrol edip tekrar "mysqld" yi çalıştırın.

MySQL Veri Türleri

         MySQL'de bir çok veri türü oluşturulabilir. Ancak Web programları açısından önemli olan bir kaçı ve özellikleri şöyle sıralanabilir:

         MySQL'de bir tablo oluşturmak için gerekli CREATE TABLE komutu şöyle kullanılır:

CREATE TABLE uyeler (adi VARCHAR(30), soyadi VARCHAR(30), uye_no INT ) ;

         Bu komutla, "uyeler" isimli üç sütunlu bir tablo oluşturulur: birinci ve ikinci sütunlarda en fazla 30, karakterlik değişen boyutta alfanümerik değerler yer alırken, üçüncü sütunda sadece tam sayı olan değerler bulunabilir. Bu komutla oluşturulan tabloya INSERT  INTO komutuyla veri girebilirsiniz:

INSERT  INTO uyeler (adi, soyadi, uye_no) VALUES ('Muharrem','Taç','1234');

         Bir tablonun oluşturulması ile içine veri yerleştirilmesi komutları ayrı ayrı zamanlarda, ayrı işlemler olarak yapılabileceği gibi, toplu bir metin halinde, otomatik olarak da yapılabilir.

         MySQL veritabanından bilgi edinmek için SELECT komutunu kullanırız:

SELECT * FROM uyeler ;

         Bu, MySQL'e, uyeler adlı tablodaki bütün değerlerin okunmasını bildirir. Buradaki "*" işareti, "bütün sütunlardaki bütün değerler" anlamına gelir. Diyelim ki yukardıda oluşturduğumuz tablonun sadece "adi" ve "soyardi" sütunlarındaki bilgileri almak isteseydik, bu komutu şöyle yazacaktık:

SELECT adi, soyadi FROM uyeler ;

         Bir veritabanındaki bilgilerin yenileriyle değiştirilmesini, yani veritabanı dosyasının güncelleştirilmesini UPDATE komutu sağlar. Bu komutu kullanarak veritabanımızdaki bazı kutucukların içindeki bilgileri değiştirebiliriz. Veritabanı dosyalarını güncelleştirme zorunluğu bulunması ise bize veritabanı tasarımının çok önemli olduğunu gösterir. Örneğin:

UPDATE uyeler SET adi = "Fatma" ;

         Bu komut, veritabanındaki bütün satırlarda, birinci sütundaki değerleri "Fatma" olarak değiştirmekle sonuçlanırdı. Amacımız bu ise, sorun değil; ancak çoğu kez MySQL'e hangi satırda (veritabanı tekniğindeki terimle söylersek, hangi kayıtlarda) değişiklik yapılacağını daha ayrıntılı söylememiz gerekir. Veritabanı dosyamızı oluştururken, her kaydın diğer kayıtlarda olmayan (unique) bir sütun (bunu da veritabanı tekniğindeki terimle söylersek: alan) bulunmalıdır, ki MySQL'e yapılacak değişikliğin tam yerini söyleyelim. Örneğin

UPDATE uyeler SET adi = "Fatma" WHERE uye_no = 1234;

         MySQL bu komutu alınca sadece üye numarası 1234 olan kişinin (yani uye_no alanındaki değer 1234 olan kaydın) "adi" alanındaki değeri silecek ve yerine verdiğimiz yeni değeri yazacaktır. Böyle birincil alanı bulunan, iyi düşünülmüş bir veritabanından seçim yapmak da kolay olur. Örneğin:

SELECT adi, soyadi FROM uyeler WHERE uye_no >= 123;

         deyimi ile tablomuzda bulunan kayıtlardan sadece üye numarası 123'den büyük olanları seçebiliriz. Bir MySQL veritabanındaki kaydı silmek için DELETE komutunu kullanırız:

DELETE FROM uyeler WHERE uye_no = 1234;

         Veritabanında sadece bir kayıtta üye numarası 1234 olacağı için bu komutla sadece bir satır silinecektir. Bu komutu, diyelim ki üyelik kaydını yenilememiş kişilerin tümünü silmek için de kullanabiliriz. Veritabanımızda üyelik kaydının yenilenme tarihini gösteren bir alan bulunduğunu varsayalım:

DELETE FROM uyeler WHERE yenileme_tarihi < 2000-01-31;

         Bu komutla, üyeliğini yenileme tarihi 31 Ocak 2000'den eski olan bütün üyelerimizin kaydını veritabanından silmiş oluruz.

         Bu komutların MySQL'in DOS komut işlemcisi ile komut satırından yapılacağını belirtmemiz gerekir. Bunu yapabilmek için MySQL Server'ın Windows'da çalıştırılması gerekir. MySQL'in paylaşım sürümünü kullanmak için Windows sistemlerinde mysqld-shareware.exe programını çalıştırmanız gerekir. Bunun için DOS komut istemcisi penceresinde "C:/mysql/bin" dizinine giderek, şu komutu vermemiz yeter:

mysqld-shareware

         Yukarıda gördüğümüz komutları komut istemci satırından tek tek verebileceğimiz gibi, bir düzyazı dosyasında toplayıp, MySQL programına da otomatik olarak yaptırabiliriz.  Bu dosyaya, içindeki verileri alıp veritabanına boca edeceğimiz için, Dump dosyası denir.

         Aşağıdaki metni MySQL programının kurulu olduğu dizindeki /bin/ alt-dizinine (muhtemelen c:\mysql\bin) veri.dump adıyla kaydedin (Notpad kullanıyorsanız, dosya adına .txt eklendiğine dikkat edin!)

CREATE TABLE calisanlar 
( 
	id INT NOT NULL AUTO_INCREMENT, 
	PRIMARY KEY (id), 
	adi VARCHAR(20), 
	soyadi VARCHAR(20), 
	adres VARCHAR(60), 
	pozisyon VARCHAR(60)
);

INSERT INTO calisanlar VALUES (1 , 'Sahika' ,'Tabak' ,'PCLife Dergisi, Istanbul' , 'Yazar');
INSERT INTO calisanlar VALUES (2 , 'Muharrem' , 'Tac' , 'Is Kultur Merkezi, Bursa' , 'Yonetmen');

         Bu metnin sadece üç satır olmasına, örneğin Notpad'de Düzen menüsünde Sözcük Kaydır maddesinin işaretsiz olmasına dikkat edin. Daha sonra yine DOS komut istemcisi penceresinde MySQL programının dizininde /bin alt-dizinine gidin ve şu komutu yazın:

mysqladmin -u root create veri

         MySQL veri adlı veritabanının oluuştuğunu bildirecektir. Şimdi içi boş bir veri dosyamız oldu. Yazdığımız dump dosyasındaki bilgileri veritabanı dosyasına işletmek işini MySQL yapacakatır. Bunu, şu komutla yapabiliriz:

mysql –u root veri < veri.dump

         İşlerin yolunda gidip gitmediğini c:\mysql\data dizininde veri adlı bir klasör oluşturulduğunu kontrol ederek anlayabiliriz. Bu klasörün içinde calisanlar.frm, calisanlar.isd ve calisanlar.ism adında dosyalar bulunması gerekir.

Birden Fazla Tablo Kullanımı

         SQL'de birden fazla tablodan veri çekmekte özel bir notasyon kullanılır. Tabloların birbirine bağlanması işlemine "join" adı verilir. Birleştirmenin "left join" ve "right join" olmak üzere iki çeşidi vardır. Öğrenci sınav sonuçlarının bulunduğu bir tabloyla öğrenci ad, soyad ve diğer bilgilerinin bir arada olduğu tabloda ortak noktayı sağlayan bir alan olmalıdır. Her iki tabloda da öğrenci numarası ortak alan olarak belirtilmelidir. Bu sayede öğrenci numarası belirtilerek sınav sonuçları bulunan tablodan sınav sonuçları, diğer bilgilerin bulunduğu tablodan da isim soyad bilgileri çekilebilir.

select 
	ad, soyad, sinav1, sinav2, sinav3 
from 
	sinavsonuc, bilgi 
where 
	sinavsonuc.ogrencino = bilgi.ogrencino;

         Bu sorguyla bilgi tablosundan ad, soyad, sinavsonuc tablosundan sinav1, sinav2 ve sinav3 alanları çekiliyor. İki farklı tablodan bilgi çekildiği için "from" alanında her iki tablo isminin de belirtilmesi gerekiyor. Sorgudaki "where" alanında her iki tabloda eş olması gereken alanın belirtilmesi için farkı bir formatta yazılım kullanılıyor. Sınav sonuçları tablosundaki öğrenci numarası için "sinavsonuc.ogrencino", diğer bilgilerin yer aldığı bilgi tablosundaki öğrenci numarası için de bilgi.ogrencino kullanılıyor. En sonda yer alan "where" bölümü sayesinde bilgiler eşleştirilerek veritabanından çekilebiliyor.